Hoe te stoppen met aanhankelijk zijn in relaties

Onze kracht komt van onze groep, en iedereen die iets anders zegt, heeft het mis. We hebben elkaar nodig voor fysieke verzorging, emotionele steun, verantwoordelijkheid, kennis, synergie, creativiteit, gezelschap, voortplanting en nog veel meer. Wie goed kan samenwerken en contact maken met anderen, komt ver in het leven.

Dan zijn er nog mensen die iets te veel behoefte hebben aan anderen. We zijn misschien wanhopig op zoek naar hun goedkeuring, hun aandacht of hun bevestiging. We lopen rond met een onverzadigbare honger, een knagende angst, een onverbiddelijke pijn in onze borst.

In het bijzijn van bepaalde mensen voelen we de balans langzaam maar zeker doorslaan in hun voordeel. Onze energie wordt naar hen getrokken en we worden angstig en reactief. We worden paranoïde dat we hen misschien beledigen en twijfelen aan alles wat we zeggen. We volgen hun bewegingen en worden boos en bang als ze met iemand anders praten. We denken vaak aan hen en dagdromen over hoe geweldig ze zijn.

Wat is er aan de hand?

Gehechtheid: de snelweg van de liefde

De psychologische uiting van ‘mensen die andere mensen nodig hebben’ is gehechtheid.

Gehechtheid is als een onzichtbare, wederzijdse emotionele navelstreng. Hoe meer positieve ervaringen twee mensen delen, hoe meer draden er aan de gehechtheid worden toegevoegd en hoe sterker deze wordt.

Gehechtheid kost tijd om te ontwikkelen en verandert hoe we met elkaar omgaan. Als je gehecht bent aan iemand, investeer je veel in die persoon. Hun welzijn wordt super belangrijk voor je en je doet er alles aan om ervoor te zorgen dat ze gezond en gelukkig blijven. Hun mening is super belangrijk voor je. Hun afkeuring doet pijn. Hun groei wordt jouw groei. Dit is allemaal super belangrijk voor mensen om te overleven en te bloeien.

Gehechtheid wordt een deel van ons, net als een ledemaat, en daarom is het verliezen van een gehechtheidsfiguur erg pijnlijk. Hun afwezigheid, tijdelijk of permanent, voelt als het verliezen van een ledemaat. Fantoompijn door gehechtheid aan iemand die er niet meer is, kan ons maandenlang, en vaak jarenlang, achtervolgen.

Het is niet alleen fysieke afwezigheid die pijn kan doen, maar ook emotionele afwezigheid. Als iemand bij ons is, emotioneel op ons is afgestemd en voor ons zorgt, bloeit onze gehechtheid aan hen. Als ze echter afgeleid, emotioneel afwezig en minachtend zijn, ervaren we een psychologische breuk in de gehechtheid. Dit leidt tot de vrees voor verlating, samen met de schaamte dat we niet goed genoeg zijn voor die persoon. Als we dit vroeg in ons leven meemaken, kan dit onze relationele blauwdruk negatief beïnvloeden.

Angstige gehechtheid: de oorzaak van aanhankelijkheid

Niet alle gehechtheid is hetzelfde. In onze kindertijd is onze moeder de eerste persoon aan wie we gehecht zijn. Als ze altijd aanwezig, kalm, afgestemd en aandachtig is, ontwikkelen we een veilige gehechtheid aan haar. Met onze gehechtheid aan haar als blauwdruk, maken we vervolgens naadloos contact met anderen en ontwikkelen we bevredigende gehechtheid in ons leven.

Als onze moeder echter niet altijd aanwezig, kalm, afgestemd en aandachtig is geweest, hebben we veel breuken in de gehechtheid ervaren, waarbij we overspoeld werden door angst en schaamte. Veel moeders doen hun best, maar worden gehinderd door gewelddadige echtgenoten, stress, psychische stoornissen en verslavingen.

De meeste moeders proberen afgestemd en liefdevol te zijn, wat hun kind hoop geeft dat het een veilige gehechtheid aan haar kan ontwikkelen. Na verloop van tijd wordt haar vermogen om zich af te stemmen en te hechten echter aangetast, en het kind heeft geen idee waarom. Het enige wat het weet is dat zijn moeder soms beschikbaar en liefdevol is, terwijl ze op andere momenten koud, prikkelbaar of zelfs boos is.

Er zit geen logica of voorspelbaarheid in het gedrag van zo’n moeder.
Ze is willekeurig in haar liefde en beschikbaarheid. Dit resulteert in een angstige gehechtheid, omdat het kind nooit weet wanneer de deken van gehechtheid van hen wordt weggerukt. Net als een gokautomaat biedt de moeder van het angstige kind hen intermitterende versterking, waarbij het kind op willekeurige momenten met liefde wordt ‘beloond’, voordat het plotseling zonder reden wordt beroofd.

Angstige gehechtheid begrijpen en ermee omgaan

Het angstig gehechte kind brengt een angstige stijl van omgaan met anderen in al zijn relaties. Als gevolg daarvan wordt het voortdurend geplaagd door twee grote kernwonden:

1. Chronische schaamte: De angstig gehechte persoon heeft een minderwaardigheidscomplex. Hij kan niet anders dan zich gebrekkig, onwaardig en niet goed genoeg voelen.
2. Verlatingsangst: Omdat ze zich niet goed genoeg voelen, blijven angstig gehechte mensen hyperalert en bang dat mensen hen zullen verlaten. De verschrikkelijke angst om in hun kindertijd emotioneel door hun moeder te worden verlaten, blijft in hun ziel en psyche vastzitten en achtervolgt hen voortdurend.

Door hun verlatingsangst uit hun kindertijd zijn angstig gehechte mensen doodsbang om alleen te zijn. Omdat hun intermitterende versterking hen blijvend heeft getekend, kunnen ze zich nooit helemaal veilig voelen in hun gehechtheid aan iemand. Ze zijn constant hyperalert, op zoek naar elk teken van afwijzing of verlating. Hun oplossing voor hun angst en schaamte is ervoor te zorgen dat ze perfect blijven, nooit iets verkeerds doen, terwijl ze elke beweging van de ander volgen en nooit van hun zijde wijken, uit angst om verlaten te worden. Het meeste hiervan speelt zich af in hun verbeelding, omdat ze hun trauma en angstige blauwdruk projecteren op iemand die waarschijnlijk een heel andere ervaring heeft van de relatie.

Leven in zo’n toestand is vermoeiend en destructief. Hoe meer je je aan iemand vastklampt, hoe meer diegene zich terugtrekt. Hoe meer diegene zich terugtrekt, hoe meer schaamte je voelt. Hoe meer schaamte je voelt, hoe minderwaardiger je je voelt en hoe zekerder je wordt dat de ander je zal verlaten, waardoor je je nog meer vastklampt en de cyclus zich herhaalt.

Om deze vicieuze cirkel te doorbreken, moet je de onderliggende oorzaken onder ogen zien. Dit betekent dat je in het hart van je eenzaamheid moet duiken en de kern van je angst moet confronteren en loslaten: je op schaamte gebaseerde minderwaardigheidscomplex.

De leegte betreden: de angst voor eenzaamheid onder ogen zien

Angstige mensen klampen zich vast omdat ze doodsbang zijn om alleen te zijn. Zelfs als ze alleen emotioneel in de steek worden gelaten, worden ze door angst gegrepen. Daarom proberen ze fysieke nabijheid tot hun gehechtheidsfiguur te verzekeren, terwijl ze zich van hun beste kant laten zien, in de hoop dat dit hen afstemming, aandacht en genegenheid oplevert.

De krachtigste manier om met angst om te gaan, is door je af te vragen wat het ergste scenario is, en je daar vervolgens met je hoofd vooruit in te storten.

In het geval van angstig gehechte mensen kunnen ze zich voorstellen dat de persoon aan wie ze het meest gehecht zijn hen haat en hen voor altijd in de steek laat. Wat zou er dan gebeuren? Zouden ze dood neervallen? Zouden de daaruit voortvloeiende angst en verlammende schaamte hen gebroken en berooid achterlaten? Zou de hele wereld erachter komen en hen vervolgens collectief belachelijk maken en niets meer met hen te maken willen hebben?

Niet waarschijnlijk. Maar emotioneel of fysiek in de steek gelaten worden door je gehechtheidsfiguur kan voelen als het einde van de wereld. Zelfs de gedachte alleen al kan beangstigend zijn.

De eerste stap om uit deze handicap te komen is jezelf afzonderen, tijd alleen doorbrengen en mediteren op de paniek die dit teweegbrengt. Dit kan zijn door een lange wandeling te maken, een dag in je kamer doorbrengen zonder contact met de buitenwereld, of zelfs door alleen naar een andere plek te reizen.

Jezelf onderdompelen in eenzaamheid kan onmogelijk lijken als je angstig gehecht bent. In het begin zal het je volledig lamleggen. Je kunt zelfs paniekaanvallen krijgen. Het idee is om met iets haalbaars te beginnen en vervolgens de moeilijkheidsgraad op te voeren. Reis in het begin misschien niet met een enkeltje naar de andere kant van de wereld, maar ga in plaats daarvan alleen naar de bioscoop of maak een wandeling op een plek waar je nog nooit bent geweest.

Als je je in een isolement oefent, vermijd dan contact met je gehechtheid en probeer je telefoon uit te schakelen of thuis te laten. Je moet geen ‘reddingslijnen’ hebben om op terug te vallen. Het moet alleen jij en de afgrond zijn. Dit vereist een krijgersmentaliteit en de bereidheid om in het hart van je angst te duiken. Als je met de spanning en het ongemak hiervan kunt omgaan, zul je je angst omzetten in innerlijke rust en vastberadenheid. Het is een prachtige spirituele oefening.

Niet langer minderwaardig: omgaan met schaamte

Aanhankelijk gedrag kan zo extreem en allesoverheersend zijn dat de angstige persoon de oorzaak ervan totaal niet ziet.

Schaamte is de emotie die je voelt als je niet voldoet aan een norm die je belangrijk vindt. Als de mensen aan wie je het meest gehecht bent teleurgesteld zijn in wat je doet, voel je je schuldig. Maar als ze je openlijk afwijzen om wie je bent, voel je schaamte.

Niet alleen mensen kunnen schaamte opwekken, maar ook willekeurige normen.
Als je slank wilt zijn, kun je schaamte voelen als je aankomt of als je iemand ontmoet die er fitter uitziet dan jij. Als je geliefd wilt zijn, voel je schaamte als de mensen aan wie je gehecht bent je niet accepteren en niet blij met je zijn. Uiteindelijk is schaamte de emotie die je eraan herinnert dat je niet voldoet. Dat je niet goed genoeg bent, ongeacht wat ‘goed genoeg’ voor jou betekent. Het is meestal subjectief en verschilt van persoon tot persoon.

Mensen die angstig gehecht zijn, leven met een constant gevoel dat ze niet goed genoeg zijn. Ze zitten vol schaamte en om de pijn van hun onderdrukte schaamte te vermijden, doen ze er alles aan om ‘goed genoeg’ te zijn. Ze sussen anderen en werken met hen samen om te bewijzen dat ze lief zijn. Ze vleien anderen en plaatsen hen op een voetstuk, waardoor ze zich veilig voelen in hun gehechtheid aan iemand die ‘superieur’ is.

Om angstige gehechtheid voorgoed te overwinnen, moet je je mensen-plezier-gedrag laten varen en vervolgens het gevoel van schaamte over je heen laten komen. In het begin zal dat een vreselijke ervaring zijn. Een leven lang schaamte kan leiden tot ‘schaamte-episodes’ die je dagenlang, misschien zelfs wekenlang, lamleggen. Je voelt je lusteloos en depressief. Je hersenen stoppen met werken. Een kritische stem in je hoofd haalt je onderuit en vertelt je hoe waardeloos en waardeloos je bent. Je begint jezelf chronisch met anderen te vergelijken en manieren te vinden om te bewijzen dat iedereen beter is. Je schouders zakken naar beneden, je kijkt naar beneden en maakt geen oogcontact meer. Je krijgt een overweldigend verlangen om je voor de wereld te verbergen en nooit meer naar buiten te komen.

Dit is schaamte. Het is de emotie die alle angstig gehechte mensen met zich meedragen, maar zelden erkennen. Net als bij verlatingsangst en de angst om alleen te zijn, is de enige uitweg erdoorheen. Hoe meer schaamte je jezelf toestaat te voelen zonder erop te reageren, hoe meer je kunt loslaten. Het kan maanden of langer duren, maar het zal loslaten. Je kunt wekenlang je kracht voelen, maar dan weer terugvallen in schaamte. Iedereen doorloopt zijn eigen proces.

Schaamte komt waarschijnlijk naar boven als je alleen bent, omdat je je dan voelt als een eenling die niemand waardeert. Als je je ertegen verzet of het omzet in gedachten, blijft het terugkomen. Als je het kunt laten zijn zonder erop in te gaan, zal het geleidelijk verdwijnen. Als je wilt dat het verdwijnt, blijft het juist hangen. Het is voldoende om er liefdevol mee om te gaan zonder verwachtingen, zelfs als je het gevoel hebt dat je erop moet reageren.

Als schaamte je overweldigt, kun je het delen met iemand anders. Misschien heb je een therapeut, een goede vriend, een familielid of een steungroep. Dit kan zo simpel zijn als zeggen: “Ik voel me beschaamd” of “Ik voel me minderwaardig/onwaardig/onbemind”. Dit is iets anders dan je vastklampen, omdat het oprecht is en je de verantwoordelijkheid neemt voor hoe je je voelt. Door je schaamte te delen, kunnen de liefdevolle ogen van een ander helpen om het te genezen. Wanneer schaamte zich in het geheim nestelt, kan het blootstellen aan het licht het genezen. Onthoud dus dat je het niet altijd alleen hoeft te dragen, vooral niet wanneer het nog zwaar is.

Je angst en schaamte voelen zonder afleiding, zonder iets te ‘doen’, is de basis voor genezing van je angstige gehechtheid. Het proces is zwaar, maar zeker de moeite waard. En er zijn geen snelkoppelingen. Maar als je aan de andere kant uit de turbulentie komt, ben je getransformeerd. Je hebt dan de keuze om alleen te zijn als je dat wilt, en je stopt met jezelf te vergelijken met anderen en hen op een voetstuk te plaatsen. Je wordt kalm, zelfverzekerd en tevreden.

Alleen vanuit zo’n staat kun je echte relaties opbouwen die gebaseerd zijn op wederzijds respect, in plaats van een hiërarchie die is gebaseerd op aanhankelijkheid en behoeftigheid. Alleen vanuit zo’n staat kun je voor eens en voor altijd naar veilige gehechtheid gaan.