Waarom God niet genoeg is voor een narcist

Een tijdje geleden was ik me aan het verdiepen in de Griekse mythologie en toen ik het verhaal van Hephaestus en Aphrodite las, moest ik even twee keer kijken. Ik ken dit verhaal, zei ik tegen mezelf. Maar hoe dan? Ik had het nog nooit gelezen. Het duurde even, maar toen drong het tot me door: Het was het verhaal van een relatie tussen een verborgen/kwetsbare narcist en een borderline.

Zet je schrap. Het verhaal gaat als volgt:

Hephaestus werd geboren als zoon van Hera, koningin en vrouw van Zeus, die toen ze ontdekte dat haar zoon misvormd was en mank liep, hem vol walging van de berg Olympus gooide. Hephaestus viel een hele dag lang voordat hij in de oceaan terechtkwam, en zou zijn omgekomen als hij niet was gered door Thetis, de moeder van Achilles.

Hephaestus groeide op op het eiland Lemnos, waar hij door de eilandbewoners werd opgeleid tot meester-vakman. Daar richtte hij een werkplaats in onder een vulkaan, waar hij met verschillende metalen prachtige sieraden en slimme apparaten maakte.

Al snel werd hij bij alle goden op de Olympus bekend om zijn vaardigheid in het maken van wapens, sieraden en harnassen. Hij maakte geschenken voor alle goden, waaronder het schild van Achilles, de speer van Athena en het borstschild van Hercules.

Toen Hera hoorde van Hephaestus’ genialiteit, vroeg ze hem terug. Hephaestus was nog steeds boos dat ze hem in de steek had gelaten en antwoordde: “Ik heb geen moeder”. Hephaestus wist dat Hera hem alleen terug wilde zodat hij naar haar wensen kon maken, dus maakte hij een speciale gouden troon en stuurde die naar haar. Toen ze erop ging zitten, kwamen er gouden touwen en kettingen tevoorschijn die Hera aan haar troon vastketenden.

Daar bleef ze zitten, gevangen en niet in staat om te eten of te slapen. Iedereen op de berg Olympus probeerde Hera uit de val van Hephaestus te bevrijden, maar dat lukte niemand. De val was ondoordringbaar. Zeus stuurde zijn zoon Ares, de god van de oorlog, om Hephaestus naar de berg Olympus te slepen en zijn moeder te bevrijden. Maar zelfs de machtige Ares faalde. Hephaestus viel Ares aan met vuur en dwong hem weg te rennen. Vervolgens stuurde Zeus Dionysus, de god van de wijn, om Hephaestus terug te lokken. Deze keer lukte het wel. Dionysus maakte Hephaestus dronken met wijn en droeg hem op de rug van een muilezel de berg op.

Toen hij eindelijk terug was op de Olympus, weigerde Hephaestus nog steeds om Hera vrij te laten. Dus bood Zeus Hephaestus de hand van Aphrodite, de godin van de liefde, schoonheid en voortplanting, in ruil voor Hera’s vrijheid. Verblind door Aphrodite en haar overweldigende sexappeal, stemde Hephaestus toe en trouwden ze. Toch heeft Hephaestus Hera nooit vergeven.

Hephaestus bleef verliefd op Aphrodite. Hij gaf haar veel dingen die hij had gemaakt, en zelfs een magische gordel die haar onweerstaanbaar maakte voor mannen. Hun huwelijk was echter een disfunctionele en pijnlijke aangelegenheid vol bedrog. Aphrodite hield nooit van Hephaestus en vond hem afstotelijk. In plaats daarvan bracht ze haar tijd door met het bedrijven van de liefde met Ares. Elke keer als Aphrodite Hephaestus bedroog, sloeg hij zijn gereedschap kapot en liet hij de vulkaan boven zijn werkplaats uitbarsten.

Op een dag betrapte Hephaestus Aphrodite en Ares terwijl ze de liefde bedreven. Hij sloot hen op in hun bed en stuurde hen naakt naar de berg Olympus, waar alle goden en godinnen hen belachelijk maakten.

Een verborgen/kwetsbare narcist wordt in de eerste plaats gevormd door de wrede afwijzing van zijn moeder. De moeder kan depressief of getraumatiseerd zijn, of een persoonlijkheidsstoornis hebben, of het kind kan een ongewenste of gedwongen zwangerschap zijn waar de moeder een hekel aan had. Ongeacht de reden komt het goddelijke kind, dat aanvankelijk tevreden was in zijn utopie, tot de overtuiging dat hij misvormd en afstotelijk is en voelt zich afgewezen en verstoten door zijn moeder. Dit komt precies overeen met de oorsprong van Hephaestus. Ook de verborgen narcist werd door de godin-koningin van zijn persoonlijke universum uit de Olympus verstoten.

De kern van Hephaestus’ relatie met zijn moeder wordt gevormd door woede, verlating, afwijzing en langdurig verdriet. Ook dit komt overeen met het verhaal van de narcist. Net zoals een narcist zijn tijd doorbrengt in een brandende ketel van woede over het verraad van zijn moeder, bracht Hephaestus zijn dagen door onder een vulkaan. Een narcist vergeeft zijn moeder nooit. “Ik heb geen moeder”, zou hij misschien hatelijk zeggen als hij eerlijk tegen zichzelf was.

Daarom heeft een narcist een afgebroken relatie met zijn moeder. Omdat hij zich zo ongeliefd en ongewenst voelde, ging de narcist hiermee om door op zijn beurt zijn moeder te verwerpen. Deze wond blijft een leven lang bestaan, omdat de tijd om zich van de moeder te onderscheiden en te actualiseren al lang voorbij is.

Net als Hephaestus wordt een verborgen narcist meestal verleid tot een relatie door zijn latente hedonisme en grootsheid (Dionysus), samen met de onweerstaanbare sensualiteit en speelsheid van de borderline (Aphrodite). Het leven van de narcist is een chaotisch feest, waar alleen verwondering en plezier bestaan. Samen met de borderline creëren ze een fantasie. Zonder dat de narcist het weet, wordt hij echter teruggeslingerd naar de kern van zijn kindertraumas: Hij wordt teruggebracht naar de berg Olympus en gedwongen om zijn moeder onder ogen te komen, die de hele tijd gevangen heeft gezeten op haar troon in de psyche van de narcist. Hun oplossing is om een nieuwe partner te idealiseren en hun oorspronkelijke moederwond via de partner te helen. Dus ‘trouwen ze met Aphrodite’.

Uiteindelijk idealiseert, afwaardeert en afdankt elke narcist zijn intieme partner. Net als elke narcist geloofde Hephaestus dat Aphrodite zijn oorspronkelijke wond zou genezen. Hij idealiseerde haar, waarna hij haar afwaardeerde vanwege haar bedrog en ontrouw (waarbij hij haar door zijn misbruik en cynische aard waarschijnlijk zelf tot ontrouw heeft gedreven), om haar uiteindelijk meedogenloos af te danken door haar wandaden aan de goden te onthullen.

Hephaestus dacht dat hij door zijn werk weer in de gunst van de goden zou komen. Hij dacht dat hij kon worden door te doen. Dit op schaamte gebaseerde streven naar volmaaktheid in de uiterlijke wereld van vormen achtervolgt elke narcist.

Hephaestus’ vader Zeus was ook een openlijke narcist. Door Hephaestus’ onontkoombare schaamte en de schaduw van zijn vader kon hij nooit aan zijn pijn ontsnappen. Verlossing bleef voor hem onbereikbaar. De goden bewonderden zijn gaven, maar dat maakte zijn misvorming nooit goed. Hij kon nooit zijn volledige narcisme laten zien zoals de openlijke narcist.

Het verhaal van Hephaestus onthult de tragedie van elke narcist. Bovendien laat de Griekse mythologie op welsprekende wijze zien hoe de mensheid worstelt om haar inherente goddelijkheid te verzoenen met het verraad van de echte wereld.

Wanneer iemand door narcisme wordt gekweld, is hij uit het paradijs verbannen. Hij blijft gevangen in zijn pathologie en kan zijn plaats op de Olympus niet heroveren vanwege zijn onverzoenlijke woede jegens zijn moeder.

Heidendom, het aanbidden van goden en mythologie domineerden duizenden jaren lang de religieuze ervaring van de mens. Uiteindelijk vond er een monumentale verschuiving plaats en nam het monotheïsme de overhand. Eén God was alles wat de mens ooit nodig zou hebben, zo leek het.

Toch blijven we gefascineerd door tragedie. Mythologie is psychologie geworden. Narcissus is nu een narcist. Hephaestus is een verborgen narcist. Aphrodite is de verleidelijke en oneindig speelse borderline. Goden en godinnen zijn nu persoonlijkheidsstoornissen.

Tragedie is nu disfunctie.

Daarom zal God voor een narcist nooit genoeg zijn. Het heidense drama van de narcist, zijn aanbidding van goden en zijn verlangen om zelf aanbeden te worden, zullen waarschijnlijk nooit plaats maken voor de vrijheid en kracht van één ware God. In plaats daarvan is de narcist gedoemd om voor altijd een tragedie te spelen in het pantheon van zijn psyche, terwijl hij woedt tegen de verraderlijke Hera en oneindig onbekwaam is om de onverzadigbare lust en het verlangen van Aphrodite te stillen.