Waarom je blijft kiezen voor mensen die je pijn doen

We willen allemaal liefde. Wat verschilt van persoon tot persoon is hoe ze liefhebben en wat ze denken dat liefde betekent.

In onze kindertijd houden we openlijk en zonder twijfel van iemand. Naarmate we meer ervaringen opdoen, beginnen we een blauwdruk te vormen voor hoe we in een relatie willen staan. Als je met een narcist te maken hebt, betekent liefde jezelf opofferen op het altaar van het grootsheidszuchtige valse zelf. Voor mensen die opgroeien in een omgeving waar misbruik plaatsvindt, betekent liefde het verlies van hun geestelijke gezondheid en controle. Een emotioneel onbereikbaar persoon laat ons geloven dat liefde betekent dat je moet vechten voor kruimels. Na verloop van tijd worden deze blauwdrukken steeds sterker en beïnvloeden ze elke nieuwe relatie in ons leven. Sigmund Freud noemde dit overdracht.

Overdracht is een zich herhalend drama in ons leven, waarbij we mensen in ons heden de rol geven van belangrijke personen uit ons verleden. Iedereen die eruitziet, zich gedraagt of klinkt als iemand uit het verleden kan onze overdracht activeren. We worden aangetrokken door iemands houding, gezichtsuitdrukking, stemgeluid of de vorm van zijn ogen. Hoe iemand ons behandelt kan ons aantrekken, evenals hoe hij ons ziet. Zijn gedrag of emotionele kilheid kan resoneren. Als gevolg daarvan kan de dynamiek met een goede vriend lijken op die met een broer of zus of neef of nicht. Je merkt misschien dat je goedkeuring zoekt bij je yogaleraar alsof hij een vaderfiguur is. Misschien merk je dat je vriendin of vrouw je uitscheldt alsof ze je moeder is.

Overdracht voedt zwart-witdenken. Iemand in ons heden resoneert met ons verleden en we merken dat we ons hopeloos tot die persoon aangetrokken voelen of juist intens door hem of haar worden afgestoten. Voorbeelden van overdracht gaan meestal gepaard met gevoelens, behoeften, verwachtingen, triggers, vrees of fantasieën. Als je merkt dat je iemand meer betekenis in je leven geeft dan hij of zij verdient, is je relatie met die persoon misschien één lange flashback naar het verleden.

Wat je je misschien niet realiseert, is dat complexe PTSS de boosdoener is van al dit drama. Mensen reageren op een bijzondere manier op trauma’s. Ten eerste zorgt een trauma ervoor dat iemand in de tijd blijft hangen, niet in staat om verder te gaan met zijn of haar leven. Oorlogsveteranen hebben bijvoorbeeld vaak flashbacks naar de strijd, waarbij ze zich plotseling terug in het moment bevinden waarin ze het trauma hebben opgelopen. Ten tweede hebben mensen de behoefte om het traumatische voorval opnieuw te beleven om het te kunnen verwerken. Deze keer willen ze echter niet machteloos en onbeheerst zijn, maar juist krachtig en in controle. Ze moeten hun relatie met het trauma vanuit een hogere positie herzien.

Voor mensen die last hebben van complexe PTSS is overdracht een poging om de relaties die hun complexe trauma hebben veroorzaakt opnieuw te beleven. Relatietrauma is echter niet gebaseerd op een enkele gebeurtenis, maar op een lang web van interacties, waaronder verlating, verwaarlozing, misbruik, vernedering, bedrog of verraad. Om jarenlange relationele trauma’s opnieuw te beleven, moet je een echte ‘toneelvoorstelling’ creëren en personages in de vereiste rollen casten. Moeder, vader, broer, zus, neef, oom, ex-vriend, ex-vriendin, elk van hen kan verbonden raken met het kern-trauma, en iedereen die je tegenkomt, kan in een van hun rollen worden gecast.

Om deze schijnbaar onmogelijke prestatie te leveren, moet je bovendien de mensen in je leven zo kneden dat ze zich gedragen als de oorspronkelijke persoon. Dat wil zeggen dat de dynamiek tussen jou en de nieuwe persoon moet lijken op de oorspronkelijke relatie.

Als je door de oorspronkelijke persoon bent bedrogen, verraden, misbruikt of emotioneel verwaarloosd, zul je je over het algemeen aangetrokken voelen tot mensen die je op dezelfde manier behandelen. Als iemand zich niet gedraagt zoals je had gehoopt, zul je hem of haar onbewust dwingen zich zo te gedragen. Dit leidt tot wat Freud herhalingsdrang noemde, een patroon dat voortkomt uit overdracht. Als je in je jeugd misbruik hebt meegemaakt, zul je in je volwassen leven misbruik aantrekken en tolereren omdat a) het vertrouwd aanvoelt, b) je gelooft dat het de enige manier is om relaties te hebben, en bovenal c) je gelooft dat je deze keer een ander resultaat kunt bereiken.

Overdracht is de reden waarom sommige mensen steeds weer in relaties terechtkomen met narcisten en andere giftige en onbereikbare mensen. Ze willen iets gezonder, maar voelen zich alleen aangetrokken tot een bepaald type persoon. In werkelijkheid hebben ze onafgemaakte zaken.

Door mensen opnieuw in oude rollen te plaatsen, volgen we de weg van de minste weerstand. We blijven vastzitten omdat het ontgroeien van overdracht betekent dat we onszelf opnieuw moeten socialiseren om op een authentieke en kwetsbare manier een andere manier van omgaan met anderen te ontwikkelen.
Als emotionele verwaarlozing of misbruik het enige is wat je in je verleden hebt gekend, dan zal het je nu doodsbang maken om geliefd, gezien en eerlijk behandeld te worden.

Trauma kan ons leven op onvoorstelbare wijze beheersen en ontwrichten. Proberen het op te lossen met behulp van andere mensen is echter contraproductief en destructief. Door het verleden via onszelf te laten werken zonder het aan te pakken, misleiden we niet alleen anderen, maar ook onszelf.