De narcist en de codependent relatie: de dans beëindigen

De narcist/codependentie-relatie wordt gekenmerkt door een gebrek aan gezonde grenzen. Na verloop van tijd verliezen beide personen in de codependentie-relatie het gevoel van afzonderlijkheid en versmelten ze tot één geheel. Vanwege hun natuurlijke behoefte aan autonomie gedragen beide personen zich echter op disfunctionele manieren in een poging om vrijheid en veiligheid met elkaar in evenwicht te brengen.

Bovendien, omdat dit soort relatie geen grenzen kent, zijn manipulatie en controle aan de orde van de dag. Dit leidt tot een ‘narcist/codependent relatie-dans’.

De verborgen agenda van de codependent

De codependent is te veel afhankelijk van relaties om zijn eigenwaarde en gevoel van veiligheid te regelen. Omdat hij het gevoel heeft de narcist meer nodig te hebben dan de narcist hem nodig heeft, neigt hij ertoe te veel te geven en offers te brengen, in de hoop dat dit de narcist zal overtuigen om aan zijn behoeften te voldoen.

De codependent tolereert meestal het misbruikende en destructieve gedrag van de narcist, omdat hij te bang is om hem te verliezen en alleen te zijn. De relatie is het enige dat de codependent ervan weerhoudt om in een chaotische gemoedstoestand terecht te komen, waar paranoia, paniek en emotionele ontregeling op hem wachten.

Hoewel het op het eerste gezicht lijkt alsof de codependent gewoon aardig en gul is, heeft deze persoonlijkheid ook een donkere kant. Achter hun onderdanigheid zijn codependents passief-agressief veeleisend. Door alles op te offeren voor de relatie, sluiten codependents een verborgen contract met hun narcistische partner:

Ik zal je onvoorwaardelijk geven, en jij zult onvoorwaardelijk van me houden.

De codependent leunt op de narcist, hoe slecht hij ook wordt behandeld. Hij bijt op zijn tanden en houdt zijn pijn voor zich omdat hij niet wordt gezien of ‘gerespecteerd’ voor wat hij doet, en blijft glimlachen om zijn ‘perfecte’ verzoenende façade te behouden. Door dit te doen, zorgt de codependent ervoor dat de narcist hem als vanzelfsprekend beschouwt en nooit verantwoordelijk wordt gehouden voor zijn daden.

Zelfs vanuit zijn onderdanige positie geeft het gedrag van de codependent hem een gevoel van controle. Door zichzelf neer te zetten als de ‘redder’ die altijd te hulp schiet, hoopt de codependent de overhand te krijgen in de relatie.

De codependent beseft niet dat als hij de redder in plaats daarvan naar zichzelf zou terugwerpen, hij de sleutel zou vinden om een einde te maken aan zijn codependentie. Daarover later meer.

De dynamiek achter de narcist/codependentie-relatie

Zo’n grenzeloze relatie is niet houdbaar. De behoefte aan veiligheid gaat hand in hand met de behoefte aan autonomie. Een persoon heeft duidelijke grenzen nodig om te weten wie hij is, en moet de integriteit van die grenzen verdedigen als hij de ruimte wil hebben om te groeien en zich te actualiseren.

Maar de codependent is niet in staat om gezonde grenzen te stellen. Er moet iets gebeuren. Het resultaat is een push/pull-dynamiek, waarbij de ene persoon de vermijdende rol op zich neemt en de andere de angstige/afhankelijke rol.

Om zich veilig te voelen, leunt de ene persoon op de andere voor liefde. De andere persoon voelt zich overweldigd en trekt zich terug om zijn gevoel van autonomie te herstellen. De persoon die zich op de ander leunt, voelt zich vervolgens afgewezen en onveilig en verdubbelt zijn behoefte aan aandacht, waardoor de andere persoon zich nog verder terugtrekt. Dit leidt tot enorme pijn en de angstige persoon geeft uiteindelijk op.

De vermijdende persoon, die nu de pijn van een leegte in de liefde voelt, wordt angstig en leunt naar de ander toe, en de cyclus gaat door. Dit vermoeiende spel wordt nooit opgelost, omdat de ene persoon zich alleen veilig voelt bij nabijheid en de andere persoon zich alleen echt veilig voelt bij autonomie.

In deze codependente dans kunnen de partners wisselen tussen de angstige en vermijdende rol, maar soms blijven de rollen ook vast. Narcisten blijven meestal aan de vermijdende kant, terwijl hun partners vaak angstig zijn.

Achter de narcist/codependente dans zit een vrees om verlaten te worden en een vrees om overspoeld te worden. De codependente relatie is daarom een klassieke voedingsbodem voor narcistisch misbruik, waarbij de narcist een doelpersoon met een angstige persoonlijkheid aantrekt. Beiden spelen rollen die hun authentieke zelf verraden. Het valse zelf van de narcist is grandioos, en het onderdanige valse zelf van de codependent aanbidt het valse zelf van de narcist.

De dynamiek van de codependent/narcist-relatie. Naarmate de machtsverhoudingen verschuiven, wordt de vermijdende persoon steeds narcistischer, dronken van zijn macht over zijn afhankelijke partner.

Een strijd om macht

Door zijn behoeftigheid bevindt een codependent persoon zich meteen in een nadelige positie in de machtsverhoudingen binnen de relatie. Zijn partner is ‘de prijs’ en hij moet vechten om die te krijgen.

De codependent gaat een relatie meestal aan met een lage eigenwaarde, waardoor hij de behoefte heeft om zich te bewijzen tegenover zijn ‘superieure’ partner. Dit verschuift de machtsbalans in het voordeel van de narcist, waardoor deze misbruik kan maken van de wanhopige en behoeftige codependent.

Toch is de codependente partner hierin niet helemaal onschuldig. De narcist oefent openlijke, harde macht uit, terwijl de codependente persoon verborgen, zachte macht uitoefent.

Zachte macht omvat het mensen naar de mond praten, onderdanig zijn, charmant zijn of de ander geruststellen, waardoor ze zich verplicht voelen om te blijven. Harde macht omvat het commanderen van de ander, schreeuwen, dreigen, belachelijk maken, beschamen, domineren en de ander direct controleren.

Meestal gebruikt een narcist in het begin van zijn relatie met een codependent partner zachte macht, maar gaat hij over op harde macht wanneer hij zich bedreigd voelt of merkt dat de ander zijn grenzen voldoende heeft verlaagd.

Op een gegeven moment zal de codependent zich geminacht en boos voelen door het constante gebruik van harde macht en egoïsme van de narcist, en zal hij zelf harde macht gaan gebruiken terwijl hij dreigt de relatie te beëindigen. De narcist voelt dat het einde nadert en schakelt onmiddellijk over op zachte macht. Zodra de relatie is hersteld en de codependent is gesust, zal de narcist weer egoïstisch en hard worden. Dit is de kern van de relatie tussen narcist en codependent.

In het geval van langdurige relaties zal een codependentie-stijl meestal de overhand hebben, vooral na een langdurige machtsstrijd, waarbij de ‘getemde’ persoon zijn wilskracht verliest en zijn rol gaat accepteren – tenzij hij eerst een uitweg vindt.

De dansvloer van de narcist/codependentie-relatie verlaten

Om de narcist/codependente dans te beëindigen en te herstellen van narcistisch misbruik, moet een codependent zijn ware zelf onder ogen zien.

Codependentie betekent dat je je zelfbeeld ontleent aan een ander. Zonder de narcist besta je niet. Je ziet zelfs niets buiten de narcist om. Zonder een ander om je energie in te steken, val je in een eindeloze afgrond. Dan word je gegrepen door angst en klamp je je nog meer vast.

In zo’n toestand hoeft de narcist niet veel moeite te doen om je onder zijn invloed te houden. Je doet het meeste werk voor hem. Hij hoeft alleen maar hier een knop in te drukken en daar een dubbelzinnige opmerking te maken.

Sinds hun kindertijd zijn codependenten zich niet meer bewust van hun goddelijke aard; de plek die je alles biedt wat je nodig hebt voor een bevredigend leven. Dit ‘zelf’ komt voort uit leegte. Door jezelf toe te staan te sterven aan deze realiteit, vind je het leven.

De afgrond is de bron van alles, de plek waar wijsheid, kracht, liefde en eigenwaarde vandaan komen. Je hebt echter nog steeds een steun nodig; een structuur waarin die energieën zich kunnen uiten. Hier komt het ego om de hoek kijken, evenals het hogere zelf.

Een solide basis om codependentie te ontgroeien

Voor de duidelijkheid:

Ego: Een vertegenwoordiger in de wereld, een blauwdruk voor wie je bent en hoe je je in de samenleving moet gedragen. Het is je innerlijke rechter, in positieve en negatieve zin.

Hogere zelf: Een geruststellende aanwezigheid die alles ziet, alles weet en alles aankan. Een container en een leider die orde brengt in de chaos die je van binnen voelt.

Codependenten hebben een onderontwikkeld ego en een zwak gevoel voor hun hogere zelf. Ze hebben weinig idee wie ze zijn en minimaal vermogen om zichzelf te leiden. Van kinds af aan werden ze door dominante en controlerende figuren sterk ontmoedigd om deze kwaliteiten te ontwikkelen. Het werd daarom vanzelfsprekend om hun egostructuren en hogere zelf aan anderen over te dragen. Je kunt niet weten wat je mist als je het nooit hebt gehad.

Als een codependent zich onzeker voelt, vraagt hij een ander wat te doen. Als hij geruststelling nodig heeft, kijkt hij onmiddellijk naar anderen. Dit is wat de narcist/codependent-relatiedans voedt.

De codependent vraagt zich nooit af: Wat maakt de narcist tot de ultieme autoriteit?

Waar haalt die persoon zo’n goddelijke gave vandaan? En nog belangrijker: kan de codependent deze gave zelf ontwikkelen?

Iedereen heeft het potentieel om zijn gaven te ontwikkelen met voldoende moed en steun, ook codependents. Narcisten creëren de illusie dat ze een hogere autoriteit zijn met het ultieme ego en leiderschapskwaliteiten. Vervolgens overtuigen ze je ervan dat je nooit zo iemand zult worden, wat een regelrechte leugen is.

Voordat je deze twee cruciale ontwikkelingscomponenten kunt ontwikkelen, moet je op vaste grond staan. Je kunt geen gloeilamp installeren terwijl je in een eindeloze put valt. Je hebt een stevig podium en een ladder nodig.

De paradox in dit alles is dat de afgrond vaste grond is. Wanneer de codependent zich op zichzelf concentreert en zichzelf toestaat te vallen zonder zich vast te klampen, beseft hij dat hij er nog steeds is. Alles is in orde.

Tijdens het vallen bevindt de codependent zich in de stroom van het leven. In de afgrond is iets meer. Veel meer. In eenzaamheid, in de donkere nacht van de ziel, raakt de codependent vertrouwd met het niets. Dan kan het proces van het ontwikkelen van gezonde structuren beginnen. Pas dan vervaagt de macht van de narcist.

Het einde van codependentie, het begin van leven

Tenzij we stoppen met ons vast te klampen aan anderen en onze innerlijke duisternis onder ogen zien, kunnen we nooit naar het volgende niveau groeien. We blijven dan voer voor een narcist.

Overwin jezelf, overwin de dood, en je krijgt een stevige basis. Van daaruit kun je je lang genoeg concentreren om uit te vinden wat je nodig hebt. Als je op je zelf vertrouwt, ontwikkelt zich vanzelf een ladder naar je hogere zelf. Dit is actualisatie.

Van binnenuit helpt je ware zelf je, met zijn oneindige wijsheid, kracht, liefde en gratie. Als je niet afgeleid bent door het proberen anderen tevreden te stellen, als je rustiger en meer gefocust bent, kun je eindelijk horen wat het zelf je al die tijd heeft willen vertellen:

Je bent goed genoeg; je kunt dit aan; je bent oneindig.

Als je deze eerste mijlpaal bereikt, heb je een kans om de de narcistische/codependentie-relatie-dans te beëindigen en te herstellen van narcistisch misbruik.

Het vallen zal soms waanzinnige niveaus van angst, schaamte en verwarring veroorzaken. De val is waarschijnlijk de moeilijkste onderneming die je ooit zult ondernemen. Zorg dus voor alle steun die je nodig hebt. Therapeuten, vrienden, een liefdevolle groep.

Maar als je de moed niet kunt vinden om jezelf te laten vallen, zul je nooit vooruitgang boeken. Het is eng, het is moeilijk, maar als je het eenmaal doorhebt, zul je zien dat het oneindig mooi is. Aan de andere kant van de codependentie wacht je een leven dat de moeite waard is.