Hoe te genezen van een narcistische moeder

De kinderen van een narcistische moeder lijden enorm. Om de genezing van haar misbruik te bereiken, moeten ze zich losmaken van haar manipulaties en hun eigen leven opbouwen. Maar waar moeten ze beginnen?

Het begint met een baken om naar toe te werken, waarbij je de persoon loskoppelt van de band. Je moeder is verbaal gewelddadig omdat ze weet dat ze je kneedbaar en controleerbaar kan houden door je te beschamen, je eigenwaarde te vernietigen en je een schuldgevoel te geven. Ze doet dit omdat ze bang is om de controle over je te verliezen.

Genezing van een narcistische moeder vereist de volgende strategie:

1. Ga uit de vuurlinie: Scheid jezelf voor een tijdje van haar. Gebruik deze tijd om jezelf weer tot rust te brengen. Zorg goed voor jezelf en creëer een omgeving waarin je je veilig voelt. Dit kan je favoriete café zijn, een park, een wellnessretraite, een plek in de natuur of je eigen huis.
2. Onderzoek bewust de schade: Schrijf over je ervaringen met haar. Mediteer erover. Wees mindful van je innerlijke toestand. Herinner jezelf eraan dat deze toestand door een ander is veroorzaakt.
3. Schommel heen en weer: Nadat je een tijdje zonder haar bent geweest, ga je weer met haar om. Stel hiervoor een tijdslimiet in. Neem daarna weer afstand en let op de gevolgen. Voel je je anders na haar aanwezigheid? Hoe precies? Merk het op en noteer het indien nodig. Breng jezelf weer tot rust.
4. Ontkoppel: Als je bij haar bent, let dan op de patronen van haar mindgames. Richt ze zich op specifieke pijnpunten? Raakt wat ze zegt je harder dan andere dingen? Analyseer deze aanvallen en weersta de neiging om erop te reageren. Zie de aanvallen voor wat ze zijn: wanhopige pogingen om je te ondermijnen en te controleren. De emotionele reactie zal er nog steeds zijn, maar je kunt erover nadenken als je weer weg bent.

Blijf je richten op de vuurtoren

Isolatie, opnieuw contact maken, mindfulness en analyse, en weer terug naar isolatie.

Blijf dit proces steeds herhalen. Gebruik het als een laboratorium om de waanzin te begrijpen. Het zal zinloos en nutteloos lijken, en vooral in het begin zul je je overweldigd voelen. Het is belangrijk om door te gaan en geduldig te zijn.

De schaamte en het trauma die een relatie met een narcistische moeder veroorzaakt, zijn enorm en zullen in het begin veel groter zijn dan je je kunt voorstellen of aankunnen. Zoals bij elke uitdaging begin je als een totale beginner, maar met elke kleine overwinning kom je dichter bij het meesterschap.

Naast de eerste strategie van mindfulness en zelfzorg, moet je dieper graven. Het echte antwoord ligt, zoals bij alle disfunctionele relaties, in de kindertijd.

De bron van de macht van de narcistische moeder

Een volwassene zal het probleem nooit ‘mentaal’ oplossen. De narcistische moeder houdt haar greep omdat ze die heeft opgebouwd lang voordat het kind het vermogen om te denken ontwikkelde. Dat wil zeggen dat de dynamiek tussen kind en moeder diep in het onderbewustzijn, lichaam en geest van het kind is gesmeed. Alleen via hun innerlijke kind kan de volwassene op weg gaan naar genezing van de narcistische moeder en blijvende verandering tot stand brengen.

De moeder, narcistisch of niet, is de figuur waar al onze relaties uit voortkomen. De gehechtheid aan haar zit diep in ons geworteld en blijft ons beïnvloeden tot in onze volwassenheid. Dit is moeilijk te begrijpen voor volwassenen. Loskomen van de narcistische moeder voelt onmogelijk omdat de gehechtheid niet alleen aan een persoon is, maar aan een krachtig archetype in hun geest. Ze zijn gehecht aan een idee.

Wanneer een kind voor het eerst een band met de moeder opbouwt, is het zeer gevoelig en kwetsbaar. De moeder is de reddingslijn van het kind; hun enige manier om te overleven en te groeien. De moeder zorgt volledig voor het kind en voedt hun prille lichaam met melk, liefde en warmte. Daardoor krijgt ze een goddelijke rol in het leven van het kind. Het kind ziet haar als een goddelijk wezen en verlangt naar haar volledige acceptatie.

Zolang verlating gelijk staat aan de dood, let het kind hyperalert op de reactie van de moeder op hen. Een kind dat geconfronteerd wordt met een boze moeder is te vergelijken met iemand met een extreme vliegvrees, waarbij een zware storm het vliegtuig dwingt om in een seconde honderd voet te dalen.

Goede moeder, slechte moeder, narcistische moeder

Bovendien heeft het kind in het begin van zijn ontwikkeling alleen maar het vermogen om in zwart-wit te denken. Het kind begrijpt niet dat iemand stress kan hebben in zijn leven, een slecht humeur kan hebben of te maken kan hebben met trauma’s uit zijn kindertijd. Wanneer het kind wordt geconfronteerd met overweldigende emoties, dwingt zijn zwart-witdenken in combinatie met zijn extreme vrees het kind om de moeder in zijn hoofd in tweeën te splitsen.

Als de moeder het kind spiegelt, aan zijn behoeften voldoet en het een veilig gevoel geeft, identificeert het zich met de goede moeder, die goddelijk en perfect is. Op andere momenten is de moeder boos, verwaarloosbaar of voldoet ze onvoldoende aan de behoeften van het kind, zoals bij de narcistische moeder. In dit geval identificeert het kind zich in zijn hoofd met de slechte moeder, die tyrannisch en slecht is.

Het kind splitst zich op deze manier, zodat het een plek heeft om de intense emoties die het niet kan verwerken kwijt te kunnen. Het is belangrijk voor het kind om de slechte moeder te haat en zijn woede op haar te richten. Dit helpt het kind om het beeld van de goede moeder te behouden en tegelijkertijd te ontsnappen aan de angstaanjagende vrees om in de steek gelaten te worden. Het geeft het kind ook een gevoel van controle en stelt het in staat zijn frustratie te uiten. Hoe meer de moeder het kind misbruikt, hoe overweldigender de angst en woede worden, en hoe meer het kind zich splitst om hiermee om te gaan. Het klampt zich nog sterker vast aan het idee van de goede moeder om zijn angst en vrees te verzachten.

Het goede en het slechte met elkaar verzoenen

Uiteindelijk wordt het kind volwassen en verdwijnt zijn magische denken. Het beseft dat de persoon van wie het liefde heeft (de goede moeder) en de persoon die het haat (de slechte moeder) dezelfde persoon zijn. De constructies van goed en slecht versmelten en het kind begint een mens te zien, niet een constructie in zijn hoofd. Het denken van het kind krijgt grijstinten. Moeder is goed en soms slecht, en dat is oké, ze zal niet weggaan als het slecht gaat.

Als de moeder het kind toestaat een band met haar op te bouwen en onder haar vleugels op te groeien, kan het kind de goede moeder voldoende internaliseren en uiteindelijk ontgroeien. Dit is een proces van volwassenwording dat het geduld en de steun van een goede ouder vereist. Het kind heeft tijd nodig om de goede moeder te ervaren en haar vervolgens te overstijgen. Er zijn geen snelkoppelingen.

De narcistische moeder kaapt de goede moeder

Als je probeert te genezen van een narcistische moeder, wordt het veel moeilijker om de splitsing op te lossen. Ten eerste ervaart het kind in een gezonde moeder-kindrelatie de goede moeder op zijn eigen voorwaarden. Er wordt voorzien in zijn behoeften en wensen, wat hem een hoge eigenwaarde en zelfvertrouwen geeft. Het biedt het kind ook de vrijheid om onafhankelijk van de moeder te handelen zonder vrees haar liefde te verliezen.

Bij een narcistische moeder wordt ze alleen de goede moeder als het kind zich gedraagt zoals zij dat verwacht. Als het kind negatieve emoties vertoont, zich misdraagt of de narcistische moeder trotseert, dan verandert ze in de slechte moeder door haar woede te uiten, het kind onder schaamte te stellen of zich van hen af te keren. De gevolgen van het verlies van de goede moeder zijn verwoestend. Vergeet niet dat voor het kind verlating gelijk staat aan de dood. Daarom leert het kind al snel dat als het de goede moeder wil, het zich moet gedragen zoals de narcistische moeder verwacht. Het kind lost de splitting tijdelijk op door gehoorzaam te zijn.

De narcistische moeder houdt het kind in haar greep door zijn reddingslijn te zijn. Ondertussen blijft ze onvoorspelbaar, egoïstisch, manipulatief, controlerend en misbruik. Vasthouden aan de goede moeder in zo’n omgeving is moeilijk en frustrerend werk – en maakt je vaak gek. Het probleem is dat het kind zijn wanhopige verlangen naar de goede moeder niet kan loslaten – dat zit te diep geworteld. Het leeft met een overweldigende, onbewuste impuls die het vertelt zich wanhopig aan haar vast te klampen.

De wisselende liefde van de narcistische moeder

Als het kind het vertrouwen in de narcistische moeder verliest, voelt zij dat het zich terugtrekt. Ze reageert door plotseling attente en zorgzame te worden, of ze maakt het kind schuldig door het te beschuldigen van ‘haar in de steek laten’. Het kind zal dan weer het beeld van de goede moeder projecteren en onbewust weer meespelen in het spel van de narcistische moeder, waarna zij haar controle over het kind kan hervatten.

Het haten van de slechte moeder roept schuldgevoelens en schaamte op bij het kind, dus moet het extra zijn best doen om zijn moeder tevreden te stellen. Het kind aanbidden en paait de narcistische moeder ook in de hoop dat het de goede moeder naar boven kan halen die het zo hard nodig heeft. Deze vorm van ‘Stockholmsyndroom’ kan de volwassene een leven lang gevangen houden en zijn kansen op genezing en volwassenwording voorgoed verpesten.

De genadeslag is dat de narcistische moeder nooit de attente, liefdevolle persoon zal zijn waarnaar het kind zo wanhopig op zoek is. Het kind moet zich schikken en zijn mond houden, of de gevolgen ondergaan, namelijk overweldigende schaamte, paniek en schuldgevoelens. Na verloop van tijd wordt het kind meestal precies wat de narcistische moeder wil dat het is, en is de orde hersteld. Maar diep van binnen is het kind eenzaam, gefrustreerd en wanhopig omdat het niet gehoord, begrepen en geliefd wordt om wie het is. Het speelt alleen maar de rol van het goed kind, in de hoop de liefde te krijgen waarnaar het zo verlangt.

Rouwen om de narcistische moeder

Het kind kan beginnen met de genezing van de narcistische moeder wanneer het leert de disfunctie te zien. Het zien ervan zal het echter niet oplossen. De kracht van de goede moeder is onweerstaanbaar. Om te ontsnappen aan de disfunctie van de relatie met de narcistische moeder, moet het kind het idee van de goede moeder omarmen en zich eraan overgeven: via een ander persoon.

De weg naar genezing van een narcistische moeder loopt nog steeds via de goede moeder, maar de volwassene moet de figuur die haar vertegenwoordigt vervangen. De narcistische moeder zal nooit de afgestemde liefde en empathie bieden die het innerlijke kind van de volwassene nodig heeft. De volwassene zal een therapeutin moeten vinden en zijn vertrouwen en geloof in haar moeten stellen. De volwassene zal zich bewust zijn van wat hij probeert te doen, maar moet zijn innerlijke kind in zijn eigen tempo een band laten opbouwen met de nieuwe moederfiguur.

Een overgangsrite

Uiteindelijk, als de therapeutin onbaatzuchtig en voldoende afgestemd is, zal de volwassene langzaam zijn of haar verdediging kunnen laten varen en zichzelf kunnen laten infantiliseren. Omdat de therapeutin voldoende empathie en begrip biedt voor de volwassene, zal het kind van de volwassene zijn of haar trauma in een veilige omgeving opnieuw beleven en beginnen met genezing. De therapeutin heeft haar eigen gebreken en problemen. Toch laat ze die buiten de spreekkamer, zodat de volwassene ongehinderd de projectie van de goede moeder kan reproduceren.

Na verloop van tijd zal de volwassene de goede moeder consistent en oprecht ervaren. Vervolgens begint hij of zij te rouwen om het feit dat hij of zij haar nooit in de narcistische moeder zal vinden. De volwassene zal de waarheid inzien en ervaren: de moeder waarnaar hij of zij verlangt, bestaat niet. Ze is een constructie in zijn of haar hoofd waaraan hij of zij zich zijn hele leven heeft vastgeklampt. Om volwassen te worden en te genezen van een narcistische moeder, moet iedereen de goede moeder voldoende ervaren en haar uiteindelijk loslaten. Het is een overgangsrite die we allemaal nodig hebben — zonder de plotselinge verstoring door de slechte moeder.

De sterfelijke vrouw

Iemand kan niet de goede moeder leren kennen en haar dan meteen loslaten. De volwassene moet haar ervaren. Het is ook belangrijk dat zij haar op hun eigen voorwaarden ervaren. In de spreekkamer van de therapeutin moet de volwassene ongecensureerd zijn en niet gebonden door schaamte. Hij of zij moet volledig kwetsbaar zijn, net als een kind. Hij of zij moet zijn of haar diepste wezen blootgeven aan de therapeut en de therapeut toestaan om zich daarmee te verbinden en het te accepteren.

Met de steun van de therapeutin kan de volwassene de dood van de goede moeder ervaren en er langzaam om rouwen. De roze bril verdwijnt langzaam en de volwassene begint zijn therapeutin te zien als een mens: een vrouw met bewonderenswaardige eigenschappen, maar ook met gebreken en ‘slechte’ kanten.

Het belangrijkste is dat de volwassene zijn eigen moeder duidelijker leert zien: als een diep gekwetst persoon die haar ziekte uitte via een gevaarlijk en destructief spel. Het is het spel zelf dat de volwassene het duidelijkst gaat zien, en hij of zij trapt niet meer in de val. Schuld en schaamte verliezen hun kracht. Op een gegeven moment komt het kind in hem of haar tot leven en ervaart de volwassene een vrede en vreugde waarvan hij of zij niet wist dat die bestond. Hij of zij begint te genezen van de narcistische moeder en geniet van de warmte van het leven, zonder te worden gehinderd door haar schaduw.