Hoe de narcist jou ziet

De narcist zorgt ervoor dat zijn doelpersoon zwakheid toont. Ze springen erop als je iets zegt waaruit je minderwaardigheid blijkt, of als je stottert, of als je later opstaat dan zij. Aan de andere kant, als de doelpersoon opschept of iets geweldigs bereikt, halen ze hem of haar naar beneden. Als de doelpersoon zich dan schaamt en zwakheid toont, vinden de narcisten dat leuk en versterken ze dit gedrag.

Zo speelt de narcist met het schaamte/grootsheidscontinuüm, een soort bril die we opzetten en die bepaalt hoe we de wereld zien.

Als we iemand ontmoeten, kan diegene gedrag vertonen dat de indruk wekt van een hoge status, zoals houding, kleding, carrière, emotionele beheersing of hoe hij of zij ons behandelt. Iemand anders kan ons vertellen dat deze persoon beroemd is of ergens talent voor heeft. Als gevolg daarvan kunnen we die persoon als ‘beter’ dan onszelf beschouwen. Dit wordt vaak het ‘halo-effect’ genoemd.

Als iemand zichzelf voor ons kleineert of duidelijk onzeker is, kunnen we onszelf als ‘beter’ gaan zien dan hen. Dit is een standaardfunctie van het ego, die de geest helpt bepalen wie een hogere status heeft en ons dus helpt bepalen hoe iemand nuttig of schadelijk kan zijn voor ons voortbestaan of onze reputatie.

Een narcist hecht overdreven veel belang aan deze schaal. Ze categoriseren iedereen die ze ontmoeten op basis van twee criteria:

1. Hebben ze een hogere of lagere status?
2. Kunnen ze me iets bieden?

De manier waarop de narcist anderen behandelt, hangt volledig af van hoe hij die persoon ziet, op basis van een combinatie van bovenstaande criteria:

• Lagere status, biedt iets: De narcist zal er alles aan doen om die persoon zo laag mogelijk op de ladder te houden en tegelijkertijd narcistische bevoorrading van hem of haar te krijgen. Wanneer iemand met een lagere status de bevoorrading stopzet door zich terug te trekken, zal de narcist woede, charme, een muur van stilte, schuldgevoelens of schaamte gebruiken om de doelpersoon weer bij zich te betrekken.
• Lagere status, biedt niets: Dit is een makkie. De narcist negeert of afdankt die persoon meteen. Iemand met een lagere status kan wisselen tussen nuttig en niet nuttig zijn, vooral als het een kennis is, hoewel belangrijke partners ook niet immuun zijn voor afdanken.
• Hogere status, biedt iets: Dit kan handig zijn. De narcist kan proberen die persoon naar beneden te halen door hem of haar te beschamen, maar als de persoon sterke grenzen heeft en niet gemanipuleerd kan worden, zal de narcist die persoon sussen en charmeren in de hoop status, aandacht of middelen te verwerven. Dit komt vaak voor in bedrijven, waar een kwaadaardige, manipulatieve, narcistische baas plotseling rustig en meegaand wordt in het bijzijn van een CEO met een hogere status in het bedrijf.
• Hogere status, biedt niets: Dit is het ergste wat er kan gebeuren. De narcist zal die persoon van een afstand benijden en verachten.

Iedereen die dit paradigma onbewust in zijn leven overneemt, loopt het risico slachtoffer te worden van narcisme of zelf narcistisch misbruik te plegen — narcisten inbegrepen. Deze ‘beter dan’ / ‘minder dan’-schaal is een onbewuste ego-val waar we allemaal in kunnen trappen.

Door iemand als hoger in status te zien en te geloven dat hij ons iets te bieden heeft, raken we verstrikt en worden we vatbaar voor de grillen van die persoon. Als we iemand ontmoeten die we als lager in status beschouwen, kunnen we onbewust het gedrag van andere narcisten nabootsen door die persoon schaamteloos kleineren of te controleren, alleen maar om ons ego te strelen.

Anderen alleen maar als hoger of lager zien is vragen om problemen. We kunnen ons ego niet uitschakelen, maar we kunnen wel bepalen hoe we ons gedragen. We moeten nooit ons gevoel van waardigheid opofferen voor iemand die we als hoger zien. Het is net zo belangrijk dat we anderen die lager op de ladder staan niet met schaamte overladen.

In elke relatie is gedeelde schaamte de sleutel; het vinden van elkaar kruisende wegen om op dezelfde positie van het schaamte/grootsheidscontinuüm te blijven. Op die manier kunnen we contact maken met anderen op basis van gedeelde ervaringen en wederzijdse groei, wat veel zinvoller en bevredigender is dan de manier waarop narcisten dingen doen.